Παγκόσμιο Κύπελλο: Τι αποκαλύπτουν οι εθνικοί ύμνοι των ομάδων για τις έχθρες μεταξύ των χωρών

Ποιος θα ήταν ο απλούστερος ορισμός του εθνικού ύμνου μιας χώρας; Είναι, επί της ουσίας, ένα από τα πλέον αναγνωρίσιμα και με την μεγαλύτερη διείσδυση στον λαό πολιτικά κείμενα μιας χώρας. Γράφτηκαν, κατά κύριο λόγο, για να συσπειρώσουν τα στρατεύματα, να πανηγυρίσουν νίκες στον πόλεμο ή με την ευκαιρία της ένωσης νέων κρατών. Σήμερα, αυτές οι άλλοτε «πολεμικές ιαχές» ακούγονται κυρίως κατά την διάρκεια αθλητικών εκδηλώσεων. Από την έναρξη του Παγκοσμίου Κυπέλλου Ποδοσφαίρου στις 11 Ιουνίου, οι ομάδες τραγουδούν ξανά ύμνους που συχνά μνημονεύουν συγκρούσεις που κάποτε τους δίχασαν. Για πρώτη φορά, 48 ομάδες συναγωνίζονται στους ομίλους, σημαντικά αυξημένος αριθμός από τις 32 που ίσχυαν έως σήμερα.

Ο Economist επικεντρώθηκε στην ανάκρουση των εθνικών ύμνων για ν΄ απαντήσει στο αναπάντεχο ερώτημα: «Ποιες είναι οι χώρες που εμφανίζονται συχνότερα ως εχθροί στους στίχους;». Η δημοσιογραφική ομάδα χρησιμοποίησε εργαλεία Τεχνητής Νοημοσύνης για να αναλύσει τους μεταφρασμένους στίχους του ύμνου της κάθε χώρας που αγωνίζεται φέτος στο Κύπελλο. Το πρωτότυπο εγχείρημα του βρετανικού εντύπου ξεχώρισε ποιοι είναι «οι κακοί» με βάση σαφείς αναφορές σε χώρες, συγκεκριμένες μάχες, ιστορικές προσωπικότητες και σύμβολα. Εθνικοί ύμνοι που δεν έχουν καθόλου στίχους, όπως της Ισπανίας και της Βοσνίας Ερζεγοβίνης, αποκλείστηκαν από την ανάλυση.

Το μίσος για την Ισπανία και την αποικιοκρατία

Η Ισπανία αναδεικνύεται ως η πιο μισητή χώρα, σύμφωνα με την ανάλυση των στίχων σε τρεις εθνικούς ύμνους. Το δημοσίευμα σημειώνει πως αυτό εξηγείται γιατί οι πρώην αποικίες και τα εδάφη της Ισπανίας ήταν πιθανότερο να ανακτήσουν την ανεξαρτησία τους μέσω επαναστατικών πολέμων σε αντιδιαστολή με την περίπτωση των αποικιών της Βρετανίας. Ο εθνικός ύμνος του Εκουαδόρ, για παράδειγμα, μιλά ακόμη-διακριτικά- για «το λιοντάρι που νικήθηκε και βρυχάται ανήμπορο και απελπισμένο», αναφερόμενο στην Ισπανία. Οι Ολλανδοί, από την άλλη, άλλοτε αποικιοκρατική αυτοκρατορία, είναι λιγότερο διακριτικοί στους στίχους τους: «Οι Ισπανοί σας βιάζουν, η Ολλανδία μου είναι τόσο γλυκιά».

Οι δημοσιογράφοι του Economist ανέλυσαν το πλήρες κείμενο των στίχων των εθνικών ύμνων, ακόμη και όσους ακούμε σπάνια από τα μεγάφωνα των σταδίων. Τα συμπεράσματα της έρευνας εξαρτώνται, εν πολλοίς, και από την ερμηνεία: οι στίχοι είναι συχνά ποιητικοί και «σπάνια διευκρινίζουν ακριβώς ποιον θέλουν νεκρό», σημειώνει το δημοσίευμα. Η ανάλυση του ιστορικού πλαισίου στο οποίο συντέθηκαν μέτρησε πως τουλάχιστον 9 εθνικοί ύμνοι παραπέμπουν σε άλλες χώρες, συμπεριλαμβανομένου του αμερικανικού ύμνου που έχει αναφορά στην Βρετανία. Και σε αυτήν την κατηγορία, η Ισπανία αναδεικνύεται πρώτη στην κατάταξη με βάση τον αριθμό αναφορών στο όνομά της στους ύμνους άλλων χωρών.

Η στιχουργική της αιματοχυσίας

Οι εθνικοί ύμνοι συνιστούν ένα ασυνήθιστα μακάβριο είδος αφού οι στιχουργοί του 19^ου αιώνα φαίνεται να είχαν μια ιδιαίτερη αδυναμία στις αιματοχυσίες, παρατηρεί ο Economist. Όλοι οι ύμνοι των χωρών, με μόνη εξαίρεση 8 από αυτές- που συναγωνίζονται στο φετινό Παγκόσμιο Κύπελλο Ποδοσφαίρου έχουν τουλάχιστον μία αναφορά σε βία, είτε πρόκειται για στρατό, εξάρτηση μάχης, απειλές, περιγραφές ιστορικών συγκρούσεων ή κάλεσμα στα όπλα. Ο ύμνος της Πορτογαλίας που γράφτηκε αρχικά ως τραγούδι διαμαρτυρίας κατά της Βρετανίας ξεχωρίζει για τους επιθετικούς στίχους του. Περιέχει 11 αναφορές σε βία ανά 100 λέξεις συγκρινόμενος με τις μόλις 2 αναφορές που περιέχουν κατά μέσο όρο όλοι οι υπόλοιποι ύμνοι. Προσκαλεί τους πολίτες «as armas» (Σ.σ Στα όπλα) 12 φορές. Με βάση αυτόν τον δείκτη, η Πορτογαλία έχει τον μαχητικότερο εθνικό ύμνο του Παγκοσμίου Κυπέλλου.

Λίγη παραπάνω προσοχή στους στίχους αποκαλύπτει, ωστόσο, και άλλες χώρες έτοιμες για ένοπλο αγώνα. Οι Γάλλοι προειδοποιούν στον ύμνο τους σε δραματικό τόνο πως ξένοι στρατιώτες «έρχονται να κόψουν τον λαιμό στους γιους και τις συζύγους σου» ενώ Ουρουγουάη και Τυνησία εξυμνούν τη δόξα του να πεθαίνει κάποιος ως μάρτυρας.

«Μέχρι τα βότσαλα να γίνουν βράχοι»

Δεν περιέχουν όλοι οι εθνικοί ύμνοι, φυσικά, μνήμες μαχών και απειλές. Ορισμένες χώρες που συγκαταλέγονται στους πλέον διαβόητους εισβολείς έχουν εξαιρετικά ειρηνικούς ύμνους. Ο ύμνος της Βρετανίας ζητά από τον Θεό να σώσει τον βασιλιά της (αν και ο ανεπίσημος ύμνος της Σκωτίας λοιδωρεί τον Βασιλιά Εδουάρδο ΙΙ). Η Γερμανία τιμά στον ύμνο της την ελευθερία, την ενότητα και την ευτυχία ενώ η Ιαπωνία ελπίζει πως ο αυτοκράτοράς της θα βασιλεύει μέχρι «τα μικρά βότσαλα να γίνουν βράχοι καλυμμένοι από βρύα».

Δύο από τις οικοδέσποινες χώρες του Παγκοσμίου Κυπέλλου-οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Μεξικό-έχουν παρόμοια θέματα για την ελευθερία, τις συγκρούσεις και τη θρησκεία. Μόνη διαφορά, το γεγονός πως εκείνος του Μεξικού υμνεί την αιματοβαμμένη του σημαία και περιέχει υπερδιπλάσιες αναφορές σε βία αφού γράφτηκε σε μια χρονική περίοδο απώλειας εδαφών του και εισβολής από την Αμερική και άλλες ξένες δυνάμεις. Η τρίτη οικοδέσποινα χώρα, ο Καναδάς, δεν έχει καμία αναφορά σε συγκρούσεις στον ύμνο της. Και όπως θα ήταν τυπικό για την ιδιοσυγκρασία του λαού της, έχει ευγενικούς στίχους με αναφορά στη χώρα: «Με φωτεινές καρδιές σε βλέπουμε ν΄ανεβαίνεις».

Οι οπαδοί του ποδοσφαίρου σπάνια δίνουν προσοχή στους στίχους των εθνικών ύμνων που ανακρούονται πριν από την έναρξη του αγώνα. Τα επικά τραγούδια που κάποτε συντέθηκαν για να ξεσηκώσουν τους λαούς με θέμα την κατάκτηση, την απελευθέρωση, τη θυσία και την αιματοχυσία θα ακουστούν ξανά και ξανά. Ευτυχώς, οι αγώνες που θα δοθούν μέχρι τις 19 Ιουλίου στο Παγκόσμιο Κύπελλο θα λήξουν με γκολ και όχι με τα όπλα.